Albert Einstein —
de stap die hij niet zette

Bijdrage aan de wetenschap

Albert Einstein veranderde ons begrip van ruimte en tijd fundamenteel. Met de speciale relativiteitstheorie (1905) toonde hij dat tijd niet absoluut is maar afhangt van de bewegingstoestand van de waarnemer. Met de algemene relativiteitstheorie (1915) versmolt hij ruimte en tijd tot één wiskundig object: ruimtetijd. Zijn beroemde uitspraak 'God dobbelt niet' weerspiegelt zijn diepe overtuiging dat de werkelijkheid deterministisch is — een overtuiging die hem zijn leven lang in conflict bracht met de Kopenhagense interpretatie van de kwantummechanica.

The distinction between past, present and future is only a stubbornly persistent illusion. — Albert Einstein

Waar het Radicaal Continuüm aansluit

Einsteins relativiteitstheorie bevat al de kiem van tijdloosheid. In de blokheelal-interpretatie van de relativiteitstheorie bestaat het verleden even reëel als het heden en de toekomst — er is geen bevoorrechte 'nu'. Dit blokheelal is structureel verwant aan het tijdloze continuüm: een geheel waarin alle procesrelaties vastliggen. Einsteins determinisme — zijn weigering toeval als fundamenteel te accepteren — is het vertrekpunt van het Radicaal Continuüm.

Waar het Radicaal Continuüm verder gaat

Einstein hield vast aan ruimtetijd als fundamentele structuur — tijd verdween niet, maar werd verweven met ruimte. Het Radicaal Continuüm neemt de volgende stap: ook de tijdas in ruimtetijd is niet fundamenteel. Ruimtetijd is een effectieve beschrijving die embedded waarnemers gebruiken. De onderliggende werkelijkheid is een tijdloos continuüm van procesrelaties zonder enige temporele index.

Betekenis voor het onderzoeksprogramma

Einstein is de meest herkenbare naam in het gesprek over ruimte, tijd en determinisme. Zijn werk is het vertrekpunt van het Radicaal Continuüm — en de titel van het boek verwijst direct naar hem. De stap die Einstein niet zette is de stap die het Radicaal Continuüm zet: van een relativistische tijdas naar volledige tijdloosheid.