Aan wetenschappers op het gebied van de grondslagen van de fysica

Geachte collega,

Ik schrijf u als onafhankelijk onderzoeker zonder universitaire affiliatie. Ik ben mij bewust van de ongebruikelijke positie van waaruit ik u aanspreek op de grondslagen van de fysica. Ik vraag alleen dat u het argument leest voordat u de bron beoordeelt.

Al vele jaren volg ik met grote aandacht de debatten rondom determinisme, kwantummechanica, de waarnemersproblematiek en de aard van tijd. Niet als passieve lezer, maar als iemand die deze vragen werkelijk onopgelost acht — en die meent dat de impasse voor een deel voortkomt uit een aanname die zo diep is verankerd in de wetenschappelijke praktijk dat ze zelden wordt onderzocht.

Die aanname is de volgende: dat de waarnemer buiten het systeem staat dat hij onderzoekt.

In de klassieke fysica is deze positie nooit serieus ter discussie gesteld. In de kwantummechanica werd ze onvermijdelijk — de meting van de waarnemer beïnvloedt de uitkomst — maar de diepere consequentie werd niet getrokken. De waarnemer is niet slechts een invloed op het systeem. De waarnemer is onderdeel van het universum, onderworpen aan dezelfde processen, dezelfde causaliteit, dezelfde structuur als alles wat er verder in bestaat. Er is geen standpunt buiten. Dat is er nooit geweest.

Vanuit dit ene uitgangspunt — hoe vanzelfsprekend het ook klinkt — volgt een keten van consequenties die naar mijn overtuiging nog niet volledig is doorgedacht.

Als de waarnemer zich binnen het universum bevindt, dan kan toeval als fundamentele eigenschap van de natuur niet worden volgehouden. Wat wij toeval noemen is altijd de ervaring van een gepositioneerde waarnemer met onvolledige toegang tot de causale keten. Op het niveau van het universum zelf bestaat er geen toeval. Er zijn alleen processen, structuren en gebeurtenissen die zich ontvouwen volgens hun eigen interne noodzakelijkheid.

Dit is geen nieuwe intuïtie. Einstein koesterde haar, Spinoza deed dat voor hem, en in de moderne fysica heeft Gerard 't Hooft het superdeterminisme langs nauw verwante lijnen verdedigd. David Bohms pilotgolftheorie wijst in dezelfde richting. Wat ik voorstel is niet dat deze denkers ongelijk hadden, maar dat het argument directer kan worden gemaakt — door te vertrekken vanuit de positie van de waarnemer in plaats van daar via technische herformuleringen bij uit te komen.

Het gedachte-experiment dat ik gebruik is eenvoudig. Stel u het universum volledig stilstaand voor — alle processen gelijktijdig tot stilstand gebracht. In die toestand verstrijkt er geen tijd. Vrije wil kan niet worden uitgeoefend. Verandering treedt niet op. Dit zijn geen eigenschappen die verdwijnen wanneer het universum stilstaat — zij onthullen zich, onder die conditie, als nooit fundamenteel te zijn geweest. Zij zijn ervaringsmatig — werkelijk voor ons, werkelijk binnen onze bestaansdimensie — maar geen eigenschappen van het universum op het niveau waarop het opereert.

De consequentie is de volgende: wij leven in wat een menselijke dimensie kan worden genoemd. Onze ervaring van tijd, keuze en toeval is als ervaring werkelijk. Maar zij correspondeert niet met het onderliggende universele proces, dat geen van deze dingen kent. Wij zijn producten van dat proces. Wij zijn geen uitzonderingen daarop.

Ik heb dit raamwerk gepubliceerd in meerdere werken, gedeponeerd op Zenodo met DOI-registratie, beschikbaar in het Nederlands en het Engels. Ik vraag niet om acceptatie. Ik vraag om inhoudelijke respons. Als het argument ergens faalt, wil ik precies weten waar. Als het standhoudt, verdient het een plaats in het lopende gesprek — naast het superdeterminisme, de Bohmse mechanica en de andere serieuze alternatieven voor de Kopenhagense orthodoxie.

De Bell-experimenten zijn, dat weet ik, de standaardtegenwerping tegen elk deterministisch raamwerk. Ik neem ze serieus en werk aan een meer expliciete behandeling ervan binnen dit model. Maar ik merk op dat 't Hooft decennialang heeft betoogd dat de stelling van Bell het superdeterminisme niet uitsluit — en dat zijn argument niet is weerlegd, slechts weerstaan. De weerstand is voor een deel filosofisch van aard, niet empirisch.

Ik verwacht niet dat deze brief zonder scepsis wordt ontvangen. Onafhankelijk werk buiten institutionele structuren draagt een bewijslast die institutioneel geproduceerd werk op dezelfde manier niet hoeft te dragen. Dat aanvaard ik. Maar het universum trekt zich niets aan van universitaire affiliatie. De vraag is of het argument standhoudt.

Ik nodig u uit tot kritische respons. Alle publicaties zijn vrij toegankelijk via de onderstaande links. Ik ben bereikbaar via de contactpagina van deze website.

Berry Aarts
Onafhankelijk onderzoeker
Middelbeers, Nederland
BerryAarts.com