Baruch Spinoza —
één substantie, tijdloze noodzaak en de positie van de waarnemer

Bijdrage aan de wetenschap

Baruch Spinoza ontwikkelde in de Ethica (1677) een strikt monistisch systeem: er bestaat slechts één substantie, die hij God of Natuur noemt. Alles wat bestaat is een modus van die ene substantie. Spinoza's universum is tijdloos deterministisch: alles volgt met noodzaak uit de natuur van de substantie, zoals eigenschappen van een driehoek volgen uit zijn definitie. Vrije wil in de zin van onveroorzaakte keuze bestaat niet; wat wij vrijheid noemen is handelen vanuit de eigen aard.

Deus sive Natura — God, dat wil zeggen de Natuur. — Baruch Spinoza

Waar het Radicaal Continuüm aansluit

Spinoza's substantiemonisme is de filosofische voorloper van het Radicaal Continuüm. Eén substantie waarvan alles een modus is correspondeert met één tijdloos continuüm waarvan alle processtructuren deel zijn. Zijn tijdloze noodzaak — alles volgt met noodzaak — is het filosofische equivalent van het structurele determinisme van het Radicaal Continuüm. Zijn afwijzing van een extern perspectief op het geheel is identiek aan de stelling dat de waarnemer altijd embedded is.

Waar het Radicaal Continuüm verder gaat

Spinoza werkte binnen een metafysisch kader zonder de moderne fysica. Het Radicaal Continuüm verankert zijn intuïtie in de grondslagen van de natuurwetenschap: de tijdloosheid van het continuüm volgt niet alleen uit filosofische redenering maar ook uit de Wheeler-DeWitt-vergelijking en het stilstaand-universum gedachte-experiment. Spinoza's substantie krijgt een wetenschappelijk gezicht.

Betekenis voor het onderzoeksprogramma

Spinoza is de meest directe filosofische voorloper van het Radicaal Continuüm. De verwantschap is zo groot dat het Radicaal Continuüm beschreven kan worden als Spinoza met een wetenschappelijk fundament. Voor lezers met filosofische achtergrond is dit de meest directe brug.