Jacques Monod —
toeval en noodzaak — en de vraag welke van de twee fundamenteel is

Bijdrage aan de wetenschap

Jacques Monod was moleculair bioloog en Nobelprijswinnaar. In Le Hasard et la Nécessité (1970) betoogde hij dat het leven het resultaat is van twee krachten: toevallige mutaties in het DNA en de noodzakelijke wetten van de chemie en de natuurkunde. Het toeval is fundamenteel — er is geen richting, geen doel, geen ontwerp. De mens is het product van blinde kansen in een onverschillig universum.

Le hasard seul est à l'origine de toute nouveauté, de toute création dans la biosphère. — Jacques Monod

Waar het Radicaal Continuüm aansluit

Monod beschrijft de spanning tussen toeval en noodzaak die precies het thema is van het Radicaal Continuüm. Zijn chemische noodzaak — de wetten die bepalen welke moleculen stabiel zijn — correspondeert met de processtructuur van het continuüm. Zijn observatie dat leven voortkomt uit de wisselwerking van beide krachten sluit aan bij de gedachte dat complexe embedded structuren ontstaan vanuit een tijdloos bepaald substraat.

Waar het Radicaal Continuüm verder gaat

Monod maakt toeval fundamenteel naast noodzaak. Het Radicaal Continuüm elimineert het fundamentele toeval: wat Monod toeval noemt — de onvoorspelbaarheid van mutaties — is epistemisch. De mutatie ligt vast in de processtructuur van het continuüm; de embedded waarnemer kan haar niet voorspellen. Noodzaak wint — maar het is de noodzaak van het tijdloze continuüm, niet alleen van de chemische wetten.

Betekenis voor het onderzoeksprogramma

Monods formulering — toeval én noodzaak — is de scherpste uitdrukking van het spanningsveld dat het Radicaal Continuüm oplost. Zijn boek is een directe aanleiding om de vraag te stellen: is toeval fundamenteel of epistemisch? Het RC kiest ondubbelzinnig.