Stephen Jay Gould —
punctuated equilibrium, contingentie en de grenzen van het determinisme

Bijdrage aan de wetenschap

Stephen Jay Gould was paleontoloog en evolutiebioloog. Samen met Niles Eldredge ontwikkelde hij de theorie van punctuated equilibrium (1972): evolutie verloopt niet geleidelijk maar in lange perioden van stabiliteit onderbroken door korte perioden van snelle verandering. In Wonderful Life (1989) betoogde hij dat de evolutie fundamenteel contingent is: kleine historische toevalligheden — zoals de overleving van bepaalde Burgess Shale-organismen — bepalen welke lichaamsbouwplannen de toekomst beheersen.

Replay the tape of life, and you will get an entirely different outcome. — Stephen Jay Gould

Waar het Radicaal Continuüm aansluit

Goulds nadruk op historiciteit — dat de evolutie een uniek historisch pad bewandelt — sluit aan bij de stelling van het Radicaal Continuüm dat het continuüm één specifieke processtructuur heeft, niet een willekeurig geselecteerde uit vele mogelijkheden. Zijn punctuated equilibrium toont dat evolutie niet lineair en gradueel is — iets wat het RC verwacht van een processtructuur die niet temporeel maar structureel bepaald is.

Waar het Radicaal Continuüm verder gaat

Gould maakt contingentie fundamenteel: de uitkomst van de evolutie is afhankelijk van historische toevalligheden. Het Radicaal Continuüm keert dit om: de uitkomst ligt vast in de processtructuur van het continuüm. Wat Gould toeval noemt is onvolledig overzicht vanuit de embedded positie van de waarnemer die de volledige processtructuur niet kan overzien.

Betekenis voor het onderzoeksprogramma

Gould vertegenwoordigt de meest invloedrijke stem voor contingentie en toeval in de biologie. Zijn band-metafoor is het scherpste gereedschap om het debat over determinisme in de evolutie te illustreren. Het Radicaal Continuüm neemt die metafoor over en keert de conclusie om.